Pagina’s

Elizabeth I

Monarchs and Murder, deel 11: Elizabeth I en haar opvolgers (1558 – 1625)

Vorige keer hadden we een Mega Monarchs and Murder, over de illustere Tudors; de zevende en achtste Henry, de zesde Edward en de koninginnen Mary (die ene Bloody) en de eerste Elizabeth. Bij die laatste waren we gebleven.

Nooit getrouwd

In de Shardlakeboeken, de historische detective die we er de vorige keer bij pakten, verklaart Elizabeth als vijftienjarige al dat ze niet van plan is om ooit te trouwen. Naar verluidt is dit iets dat ze heel goed echt gezegd kan hebben. Haar vader, met al die vrouwen waarmee het slecht afloopt, geeft natuurlijk een beroerd voorbeeld van een gelukkig huwelijksleven. Je zou kunnen zeggen dat Elizabeth I één van de vroegste bewijzen levert dat kinderen uit een gebroken gezin over het algemeen zelf ook vaak moeite hebben met relaties. Beetje een moderne spin is dat, hoor, maar het zijn geluiden die je zo nu en dan hoort onder historici die zich met Elizabeth bezig houden.

Wat mij betreft een beetje te kort door de bocht. Elizabeth is vele dingen: ijdel, temperamentvol, opvliegend, een zoetekauw, een flirt, maar ze is ook intelligent. In een samenleving waarin een vrouw zo ondergeschikt is aan de man dat het begrip ‘koningin’ niet meer inhoudt dan ‘vrouw van de koning’, en zij al haar macht verliest als ze trouwt omdat elke man in juridische en religieuze zin de baas is over zijn echtgenote -zelfs als deze koningin is- is het best verstandig om niet te trouwen. Wil ze in (redelijke) vrijheid kunnen doen wat zij wil, zelf de touwtjes in handen houden en haar eigen stempel op dingen drukken, dan moet ze als maagdelijke koningin blijven regeren. Dus dat doet ze.

Elizabeth I coronation portrait
Elizabeth I bij haar coronatie
Bron: Wikipedia
The Elizabethan detective

Er zijn maar weinig monarchen wiens naam we aan een hele periode verbinden. Voorwaarde hiervoor is denk ik dat z/hij lang regeert, en een markante persoonlijkheid is. Elizabeth voldoet aan beide criteria. Vandaar dat er in Engeland wordt gesproken over ‘the Elizabethan era’ (vrij vertaald: het Elizabethaanse tijdperk) en bijvoorbeeld een ‘Elizabethan play’ (een toneelstuk uit de tijd van Elizabeth I.)

De detective die ik er vandaag bij pak is Edward Marston’s Elizabethan Mystery serie over een toneelgezelschap wiens boekhouder Nicholas Bracewell allerhande misdaden oplost. Dat ik deze keer de moordreeks bij de monarch vrij losjes bespreek heeft enerzijds te maken met de enigszins oppervlakkigheid van deze reeks (ik ben -met alle respect voor de heer Marston, die een toegewijd en trouw lezerspubliek heeft opgebouwd- geen groot fan), maar vooral met het feit dat de formidabele Elizabeth in de boeken geen enkele rol speelt. Althans niet in het ene boek uit de reeks die ik kon vinden. Er zijn enkele verwijzingen naar haar; er wordt bijvoorbeeld gemeld dat Her Majesty een bepaald toneelstuk van het gezelschap heeft bezocht en deze ‘magnificent’ vond.

Elizabeth I

Er wordt ook ergens melding gemaakt van het feit dat publieke executies tegenwoordig anders in zijn werk gaan ten opzichte van de tijd waarin haar vader Henry VIII koning is, of waarin haar oudere zus Mary I op de troon zit. De enige keer dat -in elk geval in het boek uit de Bracewellserie die ik las; The Bawdy Basket– Elizabeth’s naam rechtstreeks genoemd wordt, is op de voorkant van het boek waarin het als ‘Elizabethan Mystery’ wordt aangeprezen.

Veel komt Elizabeth zelf dus niet aan bod. Het gaat meer om haar regeerperiode. Toch zegt de reeks met al zijn, in mijn ogen zwakke punten, veel over deze tijd. Elizabeth is net als haar vader een product van haar tijd: de renaissance. Ze heeft veel interesses op het gebied van wetenschap en kunst. Zo houdt ze erg van muziek en dansen. Dit laatste doet ze tot op hoge leeftijd; met steeds meer leeftijdsverschil tussen haar en haar danspartners: saucy! Haar grote liefde is het toneel en tijdens haar regeerperiode schieten de theaters en gezelschappen dan ook als paddenstoelen uit de grond. Burbage, Johnson en natuurlijk Shakespeare, allemaal zorgen ze voor een opleving in de literatuur en de poëzie. (Even voor de moderne lezer: dit is dus voor de tijd dat deze als linkse hobby’s werden bestempeld, dat snap je.)

Als je Edward Marston’s Elizabethan Mysteries vanuit dit oogpunt leest, is er best lol aan te beleven, zeker als je al iets van Shakespeare af weet. Om in een stuk genaamd ‘The Merchant of Calais‘, uitgevoerd door een fictieve toneelgroep die erg lijkt op Shakespeare’s ‘Lord Chamberlain’s Men’, zijn toneelstuk ‘The Merchant of Venice‘ te herkennen, is niet veel verbeeldingskracht nodig ten slotte.

Elizabeth I
Portret van Elizabeth I uit 1595
Bron: Wikipedia
Wat nu?

Tijdens Elizabeth’s leven is er -niet heel gek gezien haar ongehuwde staat- veel te doen omtrent haar opvolger. Ze stelt het aanwijzen van een opvolger zo lang mogelijk uit. Als ze op 69-jarige leeftijd, inmiddels praktisch kaal en met in haar mond alleen nog een paar zwarte stompjes als tanden, vanwege haar suikerverslaving (fun fact: zelfs in haar tandpasta zat suiker), op haar sterfbed ligt, doet ze dit op het allerlaatste moment dan toch.

James, de zesde koning van Schotland, is de zoon van Mary, queen of Scots (die Elizabeth had omgebracht wegens hoogverraad). Via zijn moeder is hij achterkleinzoon van Henry VIII’s zus Margaret Tudor. Betachterkleinzoon dus van Henry VII en Elizabeth van York. Via deze vrouwelijke lijn is hij de enige met nog een beetje Henry VII en VIII’s bloed in de aderen en zo wordt James VI van Schotland nu James I van Engeland. Vandaar dat hij in de geschiedenisboeken vermeld staat als James VI/I. Grappig, hoe geschiedenis soms ineens rekenkundig wordt.

James dus

James, die in 1603 de troon bestijgt, is de koning van het Gun Powder plot en Guy Fawkes; de politieke intrige om het parlement op te blazen, de koning af te zetten en een nieuw katholiek bewind aan te stellen. Dat er nu nog in november Guy Fawkes poppen in de hens worden gestoken, komt omdat dat plot mislukt en de dader (die Fawkes dus) op de brandstapel eindigt. James’ bewind is dus turbulent op meerdere vlakken. Hoewel hij keurig trouwt en zes kinderen bij haar veroorzaakt, is hij homoseksueel en verveelt hij zich al snel bij zijn enigszins alledaagse vrouw.

James is ook een vrome protestant die zorgt voor een nieuwe, moderne vertaling van de bijbel, zodat deze voortaan ook voor de gewone man te begrijpen is. Deze vertaling wordt nog steeds gebruikt en draagt zijn naam: King James’ Bible. Met name in het begin van zijn regeerperiode is hij nogal gespitst op de heksenjacht. Hij gelooft in hekserij en vindt dat deze te vuur (letterlijk in dit geval, want de straf bij “bewezen” hekserij is dood door de brandstapel) en te zwaard bestreden moet worden. Hij draagt hier op verschillende manieren aan bij. Als hij ouder is verwerpt hij dit overigens weer en verklaart hij dat hekserij onzin is. Daar hebben de vele vooral oude vrouwen die inmiddels op bijzonder nare wijze terecht zijn gesteld dan weer heel weinig aan.

War! What is it good for? (Absolutely nothing)

Ondanks dat hij afzijdig wil blijven raakt hij via zijn schoonzoon (leuk, zulke inlaws) betrokken bij de 30jarige oorlog tussen Spanje en Frankrijk en Duitsland. Al voor deze betrokkenheid is zijn financiële situatie rampzalig. Zo overstelpt hij zijn mannelijke favorieten (wetenschappelijk historisch jargon voor minnaars, vriendjes en geliefden) met luxueuze cadeaus. Maar nu hij in een geldverslindende oorlog terecht komt en een plan om zijn zoon Charles uit te huwelijken aan de Spaanse kroonprinses mislukt, daalt zowel Engeland’s financiën als James’ energie en levenslust tot een dieptepunt.

James I of England
King James I
Bron: Wikipedia

In 1625 sterft hij, moe en teleurgesteld. Hij laat aan zijn zoon Charles een land na, vol chaos en verwarring. Latere geschiedschrijvers karakteriseren James weleens als twee koningen in één. De een een geestige, geleerde en erudiete theoloog, de ander een nerveuze, kwijlende idioot. Hoewel James’ mentale capaciteiten aan het einde van zijn leven afnemen, is hij inderdaad een intelligente leider die weet hoe hij met zijn onderdanen om moet gaan; feilloos weet hij hoe hij nét niet te ver kan gaan. Maar hij is ook ijdel, lui en iets te dol op zijn eigen stem. Iemand die daarnaast prat gaat op zijn eigen misogynie. Hij houdt niet alleen van mannen, maar heeft daarnaast een gruwelijke hekel aan vrouwen. En is daar nog trots op ook. Tja.

Karel één

Chaos, verwarring en een rampzalig buitenlandbeleid is dus wat James’ zoon Charles, nu koning Charles I, erft. Binnen twee maanden na zijn troonsbestijging trouwt hij op advies van zijn vaders belangrijkste raadgever met de Franse kroonprinses Henrietta Maria. Dit is in een bepaald opzicht een verstandige zet; zo blijven de Fransen de Engelsen vriendelijk gezind terwijl de oorlog tussen Engeland en Spanje maar blijft doorgaan. Maar in ander opzicht is het allesbehalve slim. Henrietta Maria is namelijk katholiek. Voorwaarde voor het huwelijk tussen Charles en HM is dat kinderen uit dit huwelijk rooms-katholiek opgevoed moeten worden. Een Engelse koning met een katholieke vrouw en troonopvolger?! In een tijd van opkomend puritanisme, een steeds calvinistischer tendens in de samenleving, lijkt dit het recept voor ellende. En dat is het ook. Charles I stort het land namelijk in een van de gruwelijkste en bloedigste burgeroorlogen die Engeland ooit heeft gekend. Maar daarover meer, een volgende keer!

Volgende keer gaan we over naar een duistere maar fascinerende bladzijde uit Engeland’s geschiedenisboeken. De detective die we er bij pakken heeft een toepasselijke donkere toon: S.G.MacLean’s Damian Seeker reeks. Een van mijn persoonlijke favorieten!

Jolanda Lichthart, moeder, echtgenote, schrijfster, docent, lezer. Volgens Harry Mulisch zouden echte schrijvers nooit boeken lezen, en zouden echte lezers nooit een boek kunnen schrijven. Maar Harry Mulisch, Schmarry Schmulisch, ik doe het gewoon beide. Ha!

Geef een reactie

%d bloggers liken dit:
Helaas moet Ogma ook de cookie-jar open trekken. Wij gebruiken cookies om deze website zo gebruiksvriendelijk mogelijk te maken en u te voorzien van de beste informatie. Klik op 'Instellingen wijzigen' om uw cookievoorkeuren aan te passen en voor meer informatie over het gebruik van cookies op deze website.
Annuleren