Pagina’s

Brave New World

Een jaar lang herlezen: mei, Brave New World

Voor het lezen

Wat weet ik nog van Brave New World? Allereerst het verhaal. Het speelt in de toekomst. Een toekomst waarin mensen zich niet meer voortplanten maar in fabrieken in reageerbuisjes worden gekweekt. Er is een grote, alleswetende machthebber die alles en iedereen beheerst, en alle liefde en emoties zijn onder invloed van medicijnen uitgebannen. In deze bizarre toekomst ontmoeten een man en een vrouw die in zo’n babykweekfabriek werkt elkaar en ze worden verliefd. Iets dat hen beiden bevreemd, omdat zoiets niet meer bestaat in hun wereld. Als de machthebber hier van af komt te weten moeten ze vluchten. Dat lukt ze en ze belanden in een soort tussenland waar ze veilig en samen kunnen zijn. Of zoiets. Helemaal precies weet ik het ook niet meer, maar wat ik nog wel weet (en dat weet ik vrij zeker) is dat dit 1 van mijn allerfavorietste boeken ooit is.

Ik heb weinig tot min nul met sci-fi-achtige verhalen (ik hou immers van vroeger, lees niet graag iets dat zich in een denkbeeldige toekomst afspeelt). Toch heb ik voor ieder van mijn drie dochters een exemplaar van dit boek gekocht, plus eentje voor mijn man. Omdat ik dit verhaal graag met hen wil delen, en -in het geval van mijn dochters- omdat ik hoop dat het hen, als ze eraan toe zijn het te lezen, eenzelfde gevoel zal geven als het mij gaf toen ik het las. Het is niet alleen dat het verhaal mij zomaar tegen al mijn sci-fi vooroordelen in meenam in wat er gebeurde, en het is ook niet alleen dat het boek een prachtig, origineel en ongebruikelijk liefdesverhaal beschrijft, maar het is vooral omdat ik ontroerd werd aan het einde van het boek. Ontroerd door de onuitroeibare hoop die ik voelde toen het verhaal uit was. Ik las het boek als begin twintiger. Niet heel gelukkig in de liefde, to put it mildly, me vaak eenzaam voelend, hersenen en hormoonhuishouding nog niet uitontwikkeld was ik regelmatig ten prooi aan stemmingswisselingen en hevige gevoelens van neerslachtigheid. Mijn labiliteit zorgde voor grote schommelingen en hoewel ik het zo graag anders wilde maakten innerlijke donderwolken en scheurende wanhoop regelmatig dat ik van mijn himmelhochjaugende vreugdestemming naar beneden donderde. Dat voelde intens naar, maar ik kon er voor mijn gevoel weinig aan doen, voelde geen grip op mijn gevoelens en situatie.

Brave New World zorgde voor een denkbeeldige reddingsboei. Alles was niet verloren, zolang er nog zulke boeken bestonden, dat idee. Dit gevoel van hoop, ondanks alle narigheid, is wat ik samen met een exemplaar van dit boek, aan mijn kinderen zou willen doorgeven: alles komt goed. Hoe dan ook. Met mij gebeurde dat in elk geval wel. Rond mijn vijfentwintigste begon ik me steeds stabieler te voelen en kreeg ik eindelijk grip op mezelf. En al ben ik nog steeds niet immuun voor een lichte vorm van stemmingswisselingen, ik ben op mijn 43e een baken van balans vergeleken met twintig, 22 jaar geleden. Zou Brave New World mij desondanks nog steeds zo aanspreken en ontroeren? Ik denk eigenlijk van wel. Maar er is maar een manier om daar achter te komen. Waar is dat boek?

Na het lezen

Nou, dat was een flinke dystopische ervaring, zeg! Ongelooflijk, hoe het geheugen werkt. Of niet werkt, in dit geval. Want het verhaal zoals ik hierboven vertel, is helemaal niet het verhaal van Brave New World! Althans, niet helemaal. Het blijkt dat ik er achteraf iets heel anders van heb gemaakt. Want er is helemaal geen liefdesverhaal dat goed afloopt. Sterker nog, het boek loopt helemaal niet goed af. Dus mijn ‘Alles komt goed’ gevoel zal ik eerder door mijn eigen ervaringen hebben gekregen dan door dit boek. Waar ik een beetje van geschrokken ben is niet het boek zelf, maar door het menselijke geheugen. Ik heb er echt van alles bij verzonnen en bedacht, zodat er jaren na dato een heel ander beeld in mijn hoofd is ontstaan. En als ik dat bij dit boek heb gedaan, waar dan nog meer?! Hoe betrouwbaar zijn mijn herinneringen? Aan wat hierboven staat te zien vrij onbetrouwbaar! Dat geeft te denken. En dat is prima. Ik hou er wel van om over dingen na te denken, en niet alles als vaststaand of vanzelfsprekend te beschouwen.

Dat komt met dit boek wel goed uit, want Brave New World is een boek dat je bij uitstek laat nadenken. Niks geen zoetsappig liefdesverhaal waarbij alles goed komt, maar een dystopische samenleving waarbij de mens gereduceerd is tot compulsief polygaam wezen die als hoogste doel heeft om zoveel mogelijk te consumeren. De enige ontsnappingsmogelijkheden zijn leven een wildenreservaat, waar geen medische zorg is en mensen niet gesteld zijn op wezens met totaal andere normen en waarden dan de hunne, verbanning naar een ver oord met zo min mogelijk andere mensen, of een einde aan je leven maken. Damned if you do, damned if you don’t opties dus. Ondanks dat ik heel slecht tegen unhappy endings kan, altijd een beetje bang wordt van dystopische verhalen en niks heb met sci-fi, blijft dit boek echter toch overeind staan voor mij.

Brave New World

Waarom? Omdat het je doet nadenken. Hoe is de samenleving van de Brave New World ontstaan? Doordat de mens is doorgeslagen met zijn technologische ontwikkelingen. In Brave New World bestaat de mens alleen nog als middel om technologie mogelijk te maken; er is geen individualiteit meer, geen vrije wil, geen kunst, geen vrijheid, geen schoonheid. Sterker nog, mensen zijn geconditioneerd om hiervan te walgen. Iedereen is van iedereen, alles doet men voor iedereen. Liefde bestaat niet meer, en als je je naar voelt, neem je gewoon je van staatswege verstrekte ‘soma’; een vorm van drugs die je goed doet voelen, zonder enige negatieve bijeffecten. ‘Everyone is happy’ is het devies. En heeft geen keuze meer om iets anders dan dat te voelen of te vinden. Eng? Ja. Maar ook interessant om over na te denken. Het boek werd geschreven in 1931, in de crisistijd van na de eerste wereldoorlog, maar sommige stukken lijken akelig realistisch en toekomstvoorspellend. In het voorwoord dat Aldous Huxley in 1946, net na de tweede van de grote oorlogen in de twintigste eeuw, schreef, heeft hij het over zijn toekomstvisie, over hoe een totalitaire staat succesvol zou kunnen zijn. Hij zegt:

There is, of course, no reason why the new totalitarianisms should resemble the old. Government by clubs and firing squads, by artificial famine, mass imprisonment and mass deportation, is not merely inhumane (nobody cares much about that nowadays); it is demonstrably inefficient – and in an age of advanced technology, inefficiency is the sin against the Holy Ghost.

en

The greatest triumphs of propaganda have been accomplished, not by doing something, but by refraining from doing. Great is the truth, but still greater, from a practical point of view is silence from truth.

Voor mijn gevoel kunnen we boeken zoals Brave New World niet ook, maar juist nu goed gebruiken. Welke kant willen wij op, met de ontwikkeling van onze technologie? Zijn wij als mens het middel en de technologie het doel, of andersom? En hoe ongebreideld kunnen we blijven consumeren? In Brave New World gaat de wereld 600 jaar later gewoon door, inmiddels weten we dat we nog enkele tientallen jaren hebben om het tij te keren, voor de schade van al onze “groei” de aarde onomkeerbaar heeft beschadigd. Hoe willen we dat onze toekomst, die van onze kinds kind kinderen er uit komt te zien? En wat kunnen wij daar hier, en nu aan doen?

Brave New World is een totaal en compleet ander boek dan mijn warrige geest had onthouden. Het is een boek waar ik niet zozeer hoop uit haal, als wel aansporing en inspiratie. Een reddingsboei, maar dan door te motiveren zelf iets te doen. Nadenken, er iets van te vinden en dan te gaan doen. Of het nog steeds een van mijn favorietste boeken is, zoals ik van te voren dacht? Ik denk het wel, maar om heel andere redenen. Mijn man en kinderen zal ik nog steeds een exemplaar in handen stoppen. En dan hoop ik dat er een gesprek zal volgen waarin we de bovenstaande vragen bespreken. En dat we samen stappen zullen nemen om ons steentje bij te dragen aan een andere wereld. Een andere brave new world.

Jolanda Lichthart, moeder, echtgenote, schrijfster, docent, lezer. Volgens Harry Mulisch zouden echte schrijvers nooit boeken lezen, en zouden echte lezers nooit een boek kunnen schrijven. Maar Harry Mulisch, Schmarry Schmulisch, ik doe het gewoon beide. Ha!

One Comment

Geef een reactie

%d bloggers liken dit:
Helaas moet Ogma ook de cookie-jar open trekken. Wij gebruiken cookies om deze website zo gebruiksvriendelijk mogelijk te maken en u te voorzien van de beste informatie. Klik op 'Instellingen wijzigen' om uw cookievoorkeuren aan te passen en voor meer informatie over het gebruik van cookies op deze website.
Annuleren