Pagina’s

Kathryn Swinbrooke Paul Doherty

Monarchs and Murder, deel 9: Lancaster versus York, 1423 – 1485

In deze serie, Monarchs and Murder, over de koningen (en soms koninginnen) achter de historische detectives zijn inmiddels heel wat koningen behandeld. We zijn zo’n vierhonderd jaar opgeschoten vanaf de eerste en van die Normandische Veroveraar overgegaan op de Plantagenets en beginnen zo langzaam te verschuiven van de late Middeleeuwen naar een andere tijd. Vorige keer heb ik verteld over de Lancastertak van de familieboom. Henry IV van Lancaster, zoon van John of Gaunt, kleinzoon van Edward III veroverde de troon van zijn neef Richard II, maar had daar weinig plezier van. Zijn zoon, Henry V was wel een sterke koning (die van Agincourt, als dat u iets zegt) maar zat nog korter op de troon en inmiddels zijn we toe aan de zesde Henry, die als zuigeling de troon van zijn vader moet overnemen…

Henry VI, een treurig verhaal

Eigenlijk heb ik een beetje medelijden met deze tragische koning. Zo glorieus als de korte regeertijd van zijn vader was, zo rampzalig was zijn lange. Zachtaardig, vroom en kuis had hij een afschuw van geweld en bloedvergieten. Waar zijn tijd en landgenoten behoefte hadden aan een sterke archetypische middeleeuwse koning was Henry VI beter geschikt om monnik of priester te zijn. Ik bedoel maar: een koning die in huilen uitbarst bij het horen van slecht nieuws, daar had men in 14nogwat geen enkele boodschap aan. Arme man. Hij kon het dus gewoon niet, dat koning zijn en eigenlijk had hij er ook helemaal geen zin in.

Margaret of Anjou
Margaret of Anjou
Bron afbeelding: Wikipedia

Zijn hele leven was Henry VI een pion in handen van zijn raadgevers en van zijn formidabele vrouw, Margaretha van Anjou, een tijgerin van een koningin, wiens spreekwoordelijke ballen een stuk groter waren dan die van haar man. Wat ook niet mee hielp was dat Henry via zijn moederskant genen had meegekregen die maakten dat hij grote periodes van zijn leven leed onder aanvallen van waanzin, waarin hij niet tot regeren in staat was. In zo’n periode werd na acht jaar huwelijk zijn enige zoon geboren. Toen deze hem gepresenteerd werd bracht de koning uit dat dit pasgeboren kind vast door de heilige geest verwekt was. Zelf was hij er (in elk geval figuurlijk) niet meer zo bij.

Dr Quinn, medicine woman. Maar dan anders

Tot zover de zielige koning, over naar de historische speurder. En het is een kleine stap van een zieke man naar een dokter. Die dokter die daarnaast misdaden oplost en een apotheek aan huis heeft is Kathryn Swinbrooke. Voordat iemand zijn of haar wenkbrauwen optrekt: Paul Doherty (alweer!) de schrijver van deze detectivereeks begint zijn boeken over deze vrouwelijke speurder met een uitleg hierover. De specifieke tijd waarin Kathryn leeft is een relatief vrouwvriendelijk, waarin in het geheel niet ongebruikelijk was dat vrouwen studeerden of een beroep zoals arts uitoefenden. Pas later werd het onderscheid gemaakt tussen mannen en vrouwen en werd een vrouwelijke arts zeldzaam, zo niet een onmogelijkheid. Kathryn heeft dus mazzel.

Nou ja, in andere opzichten niet. Ze is namelijk weduwe, wiens man onder verdachte omstandigheden is verdwenen. Dat mysterie wordt in het eerste boek opgelost. Dit ontrafelen van misdaad en mysterie doet ze samen met Thomasina, de oudere kokkin schuine streep dienstmeid die Kathryn al vanaf haar jongste jeugd kent, en vooral met Murtagh, een Ierse man die als boodschapper voor het koninklijk leger werkt. Deze Ier wordt gaandeweg de zevendelige serie die zich overigens nu eens niet in Londen maar in Canterbury afspeelt, steeds belangrijker voor Kathryn.

Ze wordt vaak te hulp gevraagd vanwege haar kwaliteiten als arts en apotheker, maar bouwt in toenemende mate een reputatie op als oplosser van zaken die het daglicht proberen te vermijden. Die reputatie maakt maakt dat ze zo rond het derde of vierde deel uit de reeks zelfs bij de koning aan het hof ontboden wordt om een opdracht van hem te accepteren. Henry VI? Nou nee. Er was in 1471 een andere.

Kathryn Swinbrooke Paul Doherty
Daar zijn ze dan: de Rozenoorlogen

De oorlog tussen de aanhangers van de Lancasters en de Yorkisten speelt in de Swinbrookeboeken een grote rol, met name in de eerste twee in de reeks, waarin een aantal belangrijke slagen plaatsvinden. Als gezegd was Henry VI een zwakke koning, zelfs in zijn beste periodes. De vriendelijke, zachtaardige Henry, die geweld verafschuwde, voerde een inadequaat beleid op bijna alle fronten. Nu was er onder de afstammelingen van Edward III, Henry’s stamvader, ook de grootste landbezitter in Engeland na de koning zelf en dit was Richard van York.

Richard’s opa, diegene van wie hij de titel hertog van York erfde, was Edward III’s derde zoon. Daarnaast was Richard’s overgrootvader van moeder’s zijde Edward III’s tweede zoon. Dit klinkt raar, bijna incestueel misschien, maar het was in die tijd onder de adel vrij gebruikelijk dat (achter)neven en (achter)nichten met elkaar trouwden, met dit soort stambomen tot gevolg. Niet alleen stamde Richard hierdoor zowel aan vaders- als aan moederskant af van Edward III, maar dit was aan beide kanten via oudere broers van John of Gaunt, de voorvader waar Henry’s koningschap op gebaseerd was, en die de vierde zoon was geweest van de illustere derde Edward.

Toen Henry de eerste tekenen van krankzinnigheid begon te vertonen was het dan ook Yorkse Richard die succesvol het regentschap claimde. Daarna werd er echter geheel onverwacht een troonopvolger geboren en tot overmaat van ramp -vanuit Richard’s perspectief bekeken- leek de koning hersteld te zijn. Hierdoor moest Richard met knarsende tanden weer afstand doen van het regentschap. Na enkele jaren kroop het bloed dan toch waar het niet gaan kon en Richard nam de wapens op. Na aanvankelijke successen waarin de arme Henry gevangen werd genomen, vrijgelaten en weer gevangen, werd Richard in 1460 tijdens de strijd gedood.

Toch was het geen einde verhaal, want zijn drie zoons lieten het er niet bij zitten. In 1461 was het Richard’s oudste zoon Edward die als koning Edward IV de kroon veroverde. Hoewel Henry gevangen zat gingen zijn onverwoestbare vrouw Margaretha en Lancaster sympathisanten door met hun verzet tegen de bij het volk immens populaire Edward IV. In 1470 lukte het haar om Edward af te zetten. Heel even droeg de oude en verwarde Henry weer de voor hem te zware kroon. Minder dan een jaar later sloegen Edward en zijn broers opnieuw toe. Ze vermoordden de kroonprins en de machtigste Lancastriaanse adel, zetten Margaretha gevangen en brachten Henry voor de laatste keer naar zijn gevangenis in de Tower.

Hier stierf de ongelukkige (ex-)koning, al is het onduidelijk hoe dit precies gebeurde. Teerde hij van eenzaamheid en ouderdom langzaam weg, of werd hem, zoals Philippa Gregory in haar boeken suggereert, een kussen in het gezicht gedrukt? We weten het niet. Hoe dan ook: de witte roos van de Yorkisten had gewonnen van de rode roos van de Lancastrianen. Edward IV was de nieuwe koning.

Edward IV
Edward IV
Bron afbeelding: Wikipedia
Kathryn’s koning

Edward IV was dus de koning die Doherty’s enige vrouwelijke detective ontbood. Duidelijk is dat Edward een lady’s man was: hij had diverse minnaressen, was niet alleen bij de mannen onder zijn volk populair en had een eigenzinnige smaak in de liefde. Hij viel namelijk op oudere vrouwen. Hij trouwde, zonder advies te vragen aan zijn raadgevers, met de weduwe Elizabeth Woodville, ondanks dat er later beweerd werd dat hij al een contract getekend had om met een andere oudere vrouw te trouwen.

Elizabeth Woodville
Elizabeth Woodville Bron Afbeelding: Wikipedia

Elizabeth, ook niet gek, had geweigerd haar lakens met de koning te delen, tenzij hij haar trouwde. En dus trouwde hij haar. Het was nog een gelukkig huwelijk ook, en samen kregen ze verschillende kinderen. Na Edward’s onverwachte dood in 1483 was het aanvankelijk dan ook zijn oudste zoon, Edward V, die als 13-jarige jongen koning wordt.

Kink in de kabel

Gekroond wordt de kleine Edward echter niet. Wat er wel gebeurd is dat Edward samen met zijn jongere broertje wordt vastgezet in de Tower, op last van hun oom, Edward IV’s jongere broer Richard. Richard is de regent die namens zijn jonge neef regeert, maar binnen enkele weken verdwijnen Edward en zijn broertje om nooit meer gezien te worden. Richard neemt hierna zelf de troon in handen. Hoewel er veel complottheorieën bestaan over wat er met de prinsen in de Tower is gebeurd kunnen we er er met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid van uit gaan dat de prinsjes in de toren werden vermoord.

Bron afbeelding: Wikipedia
King Edward V and the Duke of York in the Tower of London by Paul Delaroche. The theme of innocent children awaiting an uncertain fate was a popular one amongst 19th-century painters. Louvre, Paris.

Op last van wie? Richard is natuurlijk de aangewezen kandidaat. Maar al zou hij hen niet hebben vermoord, dan nog had hij geen wettelijk recht om het koningschap op zich te nemen. Officieel zijn beide prinsen namelijk nog steeds vermist, en nooit als dood opgegeven. Lang genoot Richard niet van zijn koningschap, want na amper twee jaar koning spelen liet hij zelf het loodje. Tijdens een opstand geleid door ene Henry Tudor werd Richard II vermoord. Zijn lijk werd zonder enige ceremonie overgebracht naar Leicester, waar het in een naamloos graf verdween om pas in 2013 ontdekt te worden bij het afgraven van een parkeergarage. Hoe de machtigen der aarde kunnen vallen..

Volgende keer meer over die eerste Tudorkoning en vooral over zijn zoon. Die ene, met al die vrouwen. Bereid je maar voor op een mega-aflevering van deze rubriek, want het wordt een extra lange. We kijken dan ook naar een van de meest succesvolle historische detectiveromans, een die het genre bijna overstijgt. C.J. Sansom’s Matthew Shardlake natuurlijk!

Jolanda Lichthart, moeder, echtgenote, schrijfster, docent, lezer. Volgens Harry Mulisch zouden echte schrijvers nooit boeken lezen, en zouden echte lezers nooit een boek kunnen schrijven. Maar Harry Mulisch, Schmarry Schmulisch, ik doe het gewoon beide. Ha!

Geef een reactie

%d bloggers liken dit:
Helaas moet Ogma ook de cookie-jar open trekken. Wij gebruiken cookies om deze website zo gebruiksvriendelijk mogelijk te maken en u te voorzien van de beste informatie. Klik op 'Instellingen wijzigen' om uw cookievoorkeuren aan te passen en voor meer informatie over het gebruik van cookies op deze website.
Annuleren