Pagina’s

Lady Chatterly's lover

Een jaar lang herlezen: maart, Lady Chatterley’s Lover.

Voor het lezen

In mijn vorige herinneringsstukje schreef ik dat Jane Eyre en Madame Bovary mij het meeste waren bijgebleven van alle boeken die ik op de middelbare school las, maar ik was er eentje vergeten: Lady Chatterley’s Lover. Het verhaal van een upperclass dame die haar invalide rijke man -spoiler alert- uiteindelijk verlaat voor de jachtopziener. Alleen al de buitenechtelijke relatie tussen de jachtopziener, iemand uit de werkende klasse, en de rijke vrouw was in de tijd dat het uitkwam buitengewoon shockerend. Maar de manier waarop de lichamelijke verhouding (seks, mensen, seks) werden beschreven maakte dat dit boek in veel landen dit boek verboden werd. En dat het een heppie end had, waarbij de rijke dame niet op de een of andere manier gestraft werd voor haar schandelijke gedrag en de jachtopziener ook niet figuurlijk (of letterlijk) gelyncht werd, dat was nog wel het meest opzienbarend.

Against all odds

Ik las het boek zo’n 75 jaar nadat het uitkwam en het werd een van mijn drie lievelingsboeken, na de al eerder genoemde boeken. Wat mij raakte in het verhaal waren niet de ‘juicy bits’ van het liefdesspel, want dat vond ik, blasé van wat er in de 90er jaren op mij afkwam aan bloot en seks op film en tv enorm meevallen. Als je als veertienjarige Tatjana Simic in Flodder (“Oh, buurman wat doet u nou?”) in een schuurtje haastig genomen ziet worden, ontwikkel je een bepaald soort eelt op je ziel, tenslotte. Nee, wat mij bijbleef was het liefdesverhaal. Hoe liefde onmogelijk kan lijken maar toch mogelijk blijkt te zijn. Liefde ‘against all ods’, daar ging toen (en nu nog steeds eigenlijk) mijn hart sneller van kloppen.

Inmiddels zo’n 25 jaar verder ben ik als 43jarige nog steeds zo’n romantische ziel en vermoed ik dat van alle boeken die ik dit jaar ga herlezen dit verhaal misschien wel het meeste nog steeds tot mijn verbeelding zal spreken. Of dat zo is? Er is maar een manier om daar achter te komen.

Na het lezen

Zo! Nou, dat had ik niet verwacht. Ik vond het helemaal niet zo’n leuk boek meer… En waar dat aan ligt? Ik weet het niet precies. Het verhaal was als eerste toch een tikkie anders dan ik me herinnerde. Alles kwam me wel bekend voor, maar de nuances en de toon was rauwer dan ik me herinnerde. Het was simpelweg zo grauw, zo donker, zo naargeestig. Geen van de personages wist me bovendien echt te grijpen. Ik begreep ze gewoon niet. Beter gezegd: ik begreep D.H. Lawrence niet meer. Achter in het boek lees ik in zijn nawoord bij de in 1929 verschenen en direct verboden versie:

En dat is het punt waar alles in dit boek om draait. Ik wil dat mannen en vrouwen ertoe in staat zijn, zonder terughoudendheid, eerlijk en zuiver over de seksualiteit te denken. …. Het leven is alleen draaglijk als de geest en het lichaam met elkaar in harmonie zijn en er een natuurlijk evenwicht tussen beide bestaat, waarin elk een natuurlijk respect heeft voor de ander.

En dat sort of makes sense, maar voor mij werkt de uitwerking van deze gedachte in het boek zelf niet. De karakters doen dingen die ik nu raar en onlogisch vind, maar waar ik als 17-jarige blijkbaar gewoon in mee ging, zonder er vraagtekens bij te zetten. Een klein voorbeeld is Connie’s houding ten opzichte van haar echtgenoot. Deze verandert gaandeweg het boek, maar er wordt hiervoor in mijn ogen geen echte verklaring gegeven. Hij verandert zelf ook, maar dat gebeurt pas echt nadat Connie niet meer voor hem zorgt. Haar gevoelens van walging en afkeer zijn er eerst, zonder dat er precies wordt uitgelegd waarom, en daarna wordt hij ook minder sympathiek.

Lady Chatterly's lover

Bovendien praat en lacht ze met hem op de ene bladzijde en kan ze hem wel wat aan doen op de andere. Zonder ogenschijnlijke aanleiding. Waarschijnlijk komt dit omdat zij niet meer met hem kan vrijen, vanwege zijn verlamming en doordat bij haar lichaam en geest al geruime tijd niet vervuld zijn. Maar als ik dit niet achteraf in Lawrence’s nawoord had gelezen had ik dit minder goed kunnen plaatsen. Bovendien voelt Lawrence’s beschrijving van de vrouwelijke seksualiteit voor mij als gedateerd. Toen had ik hier nog zo weinig ervaring mee dat ik dit niet heb meegekregen, maar nu voelde het raar.

Bizar verloop

Een ander, belangrijk verschil met hoe ik het als adolescent las en hoe ik het nu las, is het bizarre verloop van de verhouding tussen Connie en Mellors. Zij ontmoeten elkaar voor het eerst in aanwezigheid van haar man en denken daarna niet echt meer aan elkaar. Althans Connie niet, over de gedachten van Mellors wordt maar heel spaarzaam verteld. De tweede keer dat zij hem ziet is per ongeluk, als ze door het raam kijkt terwijl hij zich wast. Ze wordt dan bijna ontroerd door de aanblik van zijn tanige, magere ontblote bovenlijf, maar voor de rest lees ik weinig over haar gevoelens. De derde keer dat ze elkaar zien knielt Connie bij de net uitgebroede fazantenkuikens en als ze hiervan moet huilen (alweer: waarom precies? Wordt niet uitgelegd, het is gewoon zo), pakt Mellors haar bij de hand, neemt haar mee de hut in en zonder iets te zeggen doen ze het. Say what?! Waar komt dit vandaan? Allemaal omdat ze beide al lange tijd geen seks hadden gehad? Zijn ze verliefd? Echt. Geen. Idee.

Na deze eerste keer doen ze het nog eens (weer in de hut) en de derde keer dat ze het doen komen ze tegelijkertijd klaar. Dit is voor Mellors het teken dat Connie precies goed is voor hem. Hoe zij nu werkelijk over hem denkt? De motivatie achter al haar acties? Ik weet het opnieuw niet. Het ene moment heeft ze het over het opvoeden van Mellors’ kind (want oh ja, ze is binnen twee weken zwanger van de boswachter) alsof het het kind van haar echtgenoot is, zonder enige referentie aan haar gevoelens voor Mellors, het andere moment gaat ze bij haar echtgenoot weg, omdat ze zoveel van Mellors houdt. Blijkbaar. Alweer zonder dat ik begrijp waarom het een of het ander. En misschien ben ik minder slim geworden, hoor, in die 25 jaar. Dat kan. Maar dat is vast niet de enige verklaring.

Een incompleet gevoel

Voor mij, net 43 geworden deze maand, voelt het incompleet. Ik wil vandaag de dag niet zomaar klakkeloos alles aannemen, simpelweg lezen welke situaties er plaatsvinden. Ik wil begrijpen waarom dingen gebeuren zoals ze gebeuren. En ik heb er na een paar decennia (min of meer) volwassenheid een mening over bepaalde beslissingen. Daar had ik als jong volwassene, met een zeer beperkte levenservaring en exact nul ervaring op (evenwichtige) relatiegebied veel minder moeite mee.

Binnen twee maanden bij je man weg, zwanger van een man waar je zelden een gesprek mee hebt gehad, behalve over seks, zonder dat ik als lezer werkelijk inzicht krijg in het hoe of waarom? Tuurlijk. Geen probleem. Misschien een bewijs dat ik als jongvolwassene meer open stond voor alle mogelijkheden, nog veel meer kinderlijke onbevangenheid had, daar waar ik nu door mijn ervaringen geslotener ben geworden in wat ik mogelijk acht of als logisch aanneem. Misschien juist wel een teken dat ik ruim twintig jaar geleden minder bekwaam was in kritisch denken, daar waar ik nu -hoewel ik nog steeds in het het goede van de meeste mensen geloof- minder naïef ben geworden. Hoe het ook zij; het boek resoneerde niet meer met mij. Of, minder wollig gezegd: ik heb er minder mee dan toen.

Ook viel me op hoe donker de toon van het boek is. Je proeft de ontevredenheid van de werkende klasse, de onrust die er heerst, maar het bijna fatalistische denken van Lawrence (het is geen toeval dat hij in het citaat hierboven al zegt dat maar één ding het leven draaglijk zou kunnen maken, hij was duidelijk niet het zonnetje in huis) lees ik overal doorheen. Als adolescent las ik dat minder. Maar nu? Ik werd er bijna triest van af en toe. En dat wil ik niet, als ik voor mijn plezier een boek lees. Soms dient het een doel, dat snap ik, en ik lees echt niet altijd alleen maar happy happy joy joy feel good boeken, natuurlijk niet. Maar hier voelde het te rauw, te kaal, te nihilistisch voor mijn gevoelige zieltje, ondanks de vermoedelijke goede afloop. Exit nummer drie van mijn favorieten top drie…

One person’s thrash, is the other person’s gem

Nu hoef ik helemaal niemand te overtuigen. Ik raad iedereen aan het boek zelf te (her)lezen en te kijken wat er voor jou overblijft aan deze controversiële klassieker. Wij doen hier op Ogma over het algemeen aan leesverhalen; we vertellen wat de boeken die we lezen met ons doen, zonder een recensentenoordeel te vellen over wat een boek nu echt is. Daarvoor voel ik mij persoonlijk niet geroepen; one person’s thrash, is the other person’s gem tenslotte, en wie ben ik om te zeggen wat de rotzooi en wat de schat is?

Misschien heeft de jongvolwassene die ik was wel gelijk, misschien de veertignogwat’er die ik nu ben. En misschien zit het er ergens tussen in. Het streven van Lawrence, zeker in de tijd dat hij het boek schreef, is in elk geval bewonderenswaardig. En een waar ik het zowel toen als nu mee eens ben. Mensen bestaan uit meer dan alleen hun hoofd en om helemaal lekker in je vel te zitten, mentaal en fysiek, is het goed dat deze met elkaar in balans zijn. En daar hoort ‘het seksuele’, zoals het consequent in dit boek wordt genoemd, nadrukkelijk ook bij. En al voelt de manier waarop Lawrence dat in Lady Chatterley’s Lover verwoordde voor mij in 2021 niet meer zoals dat voelde in 1990nogwat, ik heb respect voor het feit dat hij dit boek heeft durven schrijven. Alleen al om zijn motieven en de relevantie daarvan ook nu nog te blijven bespreken.

Het herlezen van dit boek maakt wel dat ik nog nieuwsgieriger wordt naar hoe ik het herlezen van de andere boeken in mijn favorietenlijst nu ga ervaren. Voor april staat Het Parfum van Patrick Süskind op het programma. Naar eigen zeggen ook een van Nirvana’s Kurt Cobain’s favorieten, trouwens. Ik ben benieuwd.

Jolanda Lichthart, moeder, echtgenote, schrijfster, docent, lezer. Volgens Harry Mulisch zouden echte schrijvers nooit boeken lezen, en zouden echte lezers nooit een boek kunnen schrijven. Maar Harry Mulisch, Schmarry Schmulisch, ik doe het gewoon beide. Ha!

One Comment

  • Derek

    12 april 2021 at 20:54

    Weer een mooi artikel Jolanda! Ben benieuwd naar Het Parfum. Dat is voor mij ook heel lang geleden. Was ook vrij donker wat ik mij herinner…

    Beantwoorden

Geef een reactie

%d bloggers liken dit:
Helaas moet Ogma ook de cookie-jar open trekken. Wij gebruiken cookies om deze website zo gebruiksvriendelijk mogelijk te maken en u te voorzien van de beste informatie. Klik op 'Instellingen wijzigen' om uw cookievoorkeuren aan te passen en voor meer informatie over het gebruik van cookies op deze website.
Annuleren