Pagina’s

  • Home
  • Monarchs & Murder
  • Monarchs and Murder, deel 4: de koningen van Robin Hood en Bernard Knight’s Crowner John (1189 – 1216)
Bernard Knight Crowner John

Monarchs and Murder, deel 4: de koningen van Robin Hood en Bernard Knight’s Crowner John (1189 – 1216)

Vorige keer bij Monarchs and Murder kon je lezen over de periode van Henry I tot en met zijn kleinzoon Henry II, de koning die een einde maakte aan de strijd tussen Stephen en Matilda, ten tijde van Ellis Peter’s Cadfael. Duidelijk werd dat deze tweede Henry er een potje van maakte in zijn laatste jaren als koning. Zijn vrouw Eleonora liet zijn favoriete minnares uit de weg ruimen én, alsof het nog niet genoeg was, intrigeerde om Henry af te zetten. Henry II vond dit genoeg reden om haar gevangen te zetten voor de rest van haar leven. Ondanks dat zijn vier zonen onderling behoorlijk wat ruzie maakten kwamen ze hierna wel in opstand tegen hem.

Troonsopvolging en kruisvaarders

Op zijn sterfbed, nadat hij een vernederend vredesakkoord met de Franse koning had moeten accepteren, beklaagde Henry II zich over zijn eigen vlees en bloed en voorspelde hij dat zijn jongste zoon John nóg meer schade zou veroorzaken dat de rest.

De twee oudste zoons van Henry II waren voor hun vader overleden, eentje hiervan terwijl hij oorlog voerde tegen diezelfde vader. Daardoor was het in 1189 de derde zoon; Richard, die koning werd. Richard was een knappe kerel, die veel meer interesse had in riddertoernooien dan in het besturen van een land. Vanwege die ridderlijke inslag werd hij dan ook wel ‘Coeur de Lion’ ofwel Richard Leeuwenhart genoemd. Precies: de koning uit Robin Hood!

Richard Leeuwenhart
Een plaquette op Nottingham Castle; Richard Leeuwenhart zegent het huwelijk van Robin Hood en Marianne in
Bron: Wikipedia

Hij was nog maar net gekroond voor hij plannen maakte om op kruistocht te gaan. Uiteindelijk zou hij van de tien jaar dat hij koning was minder dan een jaar daadwerkelijk in Engeland doorbrengen. Omdat deze kruistochten verdraaid veel geld kostten deed Richard zijn best om zoveel mogelijk geld in het laatje te brengen. Zo accepteerde hij een financiële contributie van Schotland, in ruil voor hun onafhankelijkheid van Engeland. Een andere manier om geld binnen te brengen in eigen land (naast het laten innen van niet kinderachtige bedragen aan belastingen) was het aanstellen van ‘coroners’ of wel lijkschouwers. Zij deden onder andere onderzoek naar alle verdachte overlijdens.

Een fictieve lijkschouwer uit deze tijd is de getroubleerde Crowner John, uit de serie van Bernard Knight. Het fijne van deze reeks is dat Knight veel uitleg geeft en de termen verduidelijkt, waardoor je niet alleen de achtergronden veel beter begrijpt maar je ook een goed beeld van deze periode krijgt. De reeks Crowner John speelt zich af in Exeter van november 1192 tot en met november 1194. De hoofdpersoon is een lijkschouwer die een ongelukkig huwelijk heeft met een dragonder van een vrouw. Zelf is hij, hoewel een sympathiek figuur, ook heel menselijk, en verre van perfect. Heel vriendelijk is hij zelf ook niet meer voor zijn echtgenote en zijn schaamte over het feit dat hij niet, en zijn assistent wel, kan schrijven maakt dat je je als lezer kunt identificeren. Iedereen heeft wel dingen waar je minder blij mee bent, en niemand is altijd maar aardig.

Bernard Knight Crowner John

Dat Knight personae van vlees en bloed heeft weten te scheppen maken de verhalen mijns inziens sterker dan de doorsnee historische detective. De boeken zijn daarnaast ook goed onderbouwd qua historische feiten, en je leert en passant veel over het rechtssysteem. Wat weer een directe link heeft met de koning waar we het vandaag over hebben. Bleek een verdachte dood namelijk een moord te zijn, dan konden er behalve straffen (in het geval van moord uiteraard de strop) ook boetes worden geheven. Ka-tsjing voor de kassa van ridderkoning Richard dus, die deze extra inkomsten goed kon gebruiken.

Jammer de bammer

Helaas waren de kruistochten van Richard niet heel succesvol, hoe moedig en ridderlijk hij ook was. Helemaal onhandig was dat hij op terugtocht van een van zijn pogingen in handen kwam van een Duitse hertog die hem gevangen nam voor losgeld. Ook hierin speelt de lijkschouwer van Knight trouwens nog een rol, maar het voert te ver om dit hier te bespreken, daarvoor moet je de boeken zelf er bij pakken.

Losgeld voor een koning is geen zakcentje en het Engelse volk, dat al behoorlijk was leeg gebloed, moest nog dieper in de buidel tasten. Terwijl Richard I weg was; op kruistocht, gevangen en nog weer later om oorlog te voeren tegen Frankrijk, stelde hij zijn broer aan om voor hem waar te nemen. Toen Richard I in 1199 stierf aan een door een op het slagveld opgelopen wond nam deze broer het permanent over.

John en het uitkomen van een voorspelling

Hoewel het verhaal van Robin Hood, zeker de bekende Disneyversie met de vos, natuurlijk geromantiseerd is, klopt het deel van de gemene koning Jan wel behoorlijk (afgezien van het duim zuigen, hier heb ik geen historisch bewijs voor kunnen vinden.) Als jongere broer en zaakwaarnemer van de koning was John al onpopulair, ook bij Crowner John, maar die onvrede werd alleen maar groter toen hij zelf koning werd. Hoewel hij lef had, pacificatie bereikte met Schotland, Ierland en Wales, opnieuw de vloot versterkte en door de gewone man als rechtvaardig werd gezien als hij de rechtbank leidde, raakte hij in Frankrijk alle familiebezittingen (onder andere Normandië en Anjou) kwijt.

Jan zonder land
Koning Jan
Bron: Wikipedia

Bovendien streek hij de adel tegen de haren in door zijn arrogantie en zijn gewoonte de meest felbegeerde baantjes aan het hof aan buitenlandse favorieten te geven in plaats van het in eigen land te zoeken. Hij kreeg het ook behoorlijk met de Paus aan de stok en was  zelfs een tijdje geëxcommuniceerd, tot hij toe gaf op het moment dat er een Franse invasie dreigde.

Magna Watte?

Deze adellijke onvrede leidde uiteindelijk tot een opstand van baronnen; de rijkste en meest invloedrijke grondbezitters. John werd overgehaald hun eisen te accepteren en hen meer rechten en vrijheden toe te staan. Dit werd gedocumenteerd in de Magna Carta in 1215. Hoewel dit een belangrijk document was, waarvan het 800-jarig jubileum in 2015 in Engeland uitgebreid werd gevierd – toegegeven: gevierd met lezingen voor een nerderig publiek, maar toch – werden er minder vrijheden voor de gewone man in vastgelegd dan er tegenwoordig wel wordt gedacht. De baronnen die Magna Carta opstelden gaven namelijk vrij weinig om de gewone man, ze wilden gewoon hun eigen privileges veiligstellen.

Maar door dit document ontstond er wel het idee dat de koning niet meer boven de wet stond en dat was een nieuw concept. Bovendien stond er ook in dat niemand zomaar gevangen genomen mocht worden, of bezittingen afgenomen, zonder dat er eerst een eerlijke rechtszaak was geweest. Dat was ook nieuw. En hoewel de gewone man nog steeds vrij weinig te zeggen had over zijn eigen lot, laten documenten van na 1215 zien dat er wel degelijk horigen waren die een rechtszaak opeisten op basis van de Magna Carta, en in een enkel geval nog hun gelijk kregen ook. Crowner John zou iemand zijn geweest die in zo’n rechtszaak een rol had kunnen spelen.

Spijt achteraf

Het hele Magna Carta gebeuren had echter ook een negatieve weerslag. De inkt was nog niet droog, of John distantieerde zich er van. De baronnen kwamen opnieuw in opstand, maar dit keer gebruikte John geweld en opnieuw werd Engeland in een bloedige burgeroorlog gestort.

Kort nadat hij een schip met een enorme oorlogsbuit buit verloor door een schipbreuk stierf John in 1216 aan koorts en dysenterie. Dat laatste werd waarschijnlijk veroorzaakt, of in elk geval versterkt door zijn overmatige inname van perziken en zoet bier, hij was een man van excessen. En een zoetekauw, klaarblijkelijk. Hij liet een zoon achter. Deze negenjarige zoon, prins Henry, volgde hem op en werd koning Henry III.

Over deze derde Hendrik en zijn opvolger volgende keer meer, en kijken we naar een van de historische detectivereeksen van Paul Doherty; die van Hugh Corbett.

Jolanda Lichthart, moeder, echtgenote, schrijfster, docent, lezer. Volgens Harry Mulisch zouden echte schrijvers nooit boeken lezen, en zouden echte lezers nooit een boek kunnen schrijven. Maar Harry Mulisch, Schmarry Schmulisch, ik doe het gewoon beide. Ha!

Geef een reactie

%d bloggers liken dit:
Helaas moet Ogma ook de cookie-jar open trekken. Wij gebruiken cookies om deze website zo gebruiksvriendelijk mogelijk te maken en u te voorzien van de beste informatie. Klik op 'Instellingen wijzigen' om uw cookievoorkeuren aan te passen en voor meer informatie over het gebruik van cookies op deze website.
Annuleren