Pagina’s

  • Home
  • Monarchs & Murder
  • Monarchs and Murder, deel 3: De eerste twee Henry’s en wat daar tussenin zat. (1135 – 1189)
Ellis Peters / Keizerin Mathilda

Monarchs and Murder, deel 3: De eerste twee Henry’s en wat daar tussenin zat. (1135 – 1189)

Monarchs and Murder vertelt over de achtergronden bij historische detectives. Hier kun je de inleiding lezen. Vorige keer schreef ik over de veroverende William die vanaf 1066 heerste over Engeland. Zijn tweede zoon nam de troon over. Nadat hij bij een noodlottig jachtongeluk stierf, nam in 1100 William’s derde zoon Henry het stokje van zijn broer over. Saillant detail is overigens dat Henry de familie van de man die zijn broer per ongeluk (expres?) tijdens de jacht omgebracht had, direct na zijn troonsopvolging overlaadde met cadeaus, land en titels. Verdacht? U zegt het, ik niet. Vandaag gaan we verder vanaf Henry I.

De eerste Engelse Hendrik

Henry was van nature een wrede en nietsontziend leider. Zijn vermogen echter om in alle delen van het land de orde en wetten te handhaven zorgden er tegelijkertijd voor dat zijn bevolking hem bewonderde en vertrouwen in hem had. Gedurende het grootste deel van zijn 35-jarig koningschap was er vrede in het land, hoewel hij wel strijd leverde met zijn oudere broer, Robert. Hun vader, William de veroveraar, had deze Robert Normandië nagelaten. Henry versloeg hem echter op eigen grond, zette hem gevangen voor de rest van zijn leven en was voortaan net als zijn vader zowel koning van Engeland als hertog van Normandië. Nobody messed with Henry I, dat is meteen al duidelijk. Een van de eerste dingen die Henry deed toen hij het koningschap overnam van zijn broer William Rufus was trouwen met een nazaat van de Saksische koning Alfred de Grote. Hij kreeg met haar drie kinderen van wie slechts de jongste, Matilda, overleefde. Matilda trouwde op haar beurt met de Duitse keizer, waardoor ze de titel keizerin mocht voeren. En dat de rest van haar leven ook deed, lang nadat de keizer was overleden, en zelfs nadat ze getrouwd was met een ander. Het is natuurlijk ook een leuke titel; keizerin.

Keizerin Mathilda
Keizerin Mathilda
Bron: Wikipedia
Enter Cadfael

Komen we nu bij de detectives. Iedereen die net als ik bekend is met Ellis Peters’ broeder Cadfael kent keizerin Matilda. In 1135 overlijdt Henry I, en twee jaar later speelt het eerste Cadfaelboek zich af; Het Heilige Vuur, ofwel A Morbid Taste for Bones. Hoewel de burgeroorlog in dit eerste boek nog niet direct een grote rol speelt wordt wel direct duidelijk dat troonopvolging door Matilda niet zonneklaar is. Matilda was dan wel het enige overgebleven wettige kind van Henry I en kleindochter van de grote veroveraar, ze was ook (tikje jammer gezien de duidelijke gendervoorkeur van de geschiedenis) een vrouw. Een koningin die op eigen autoriteit regeerde, dat kon niet. Althans, dat vonden veel mensen toen. Ondanks de pogingen van Henry I om zijn baronnen te dwingen Matilda na zijn dood als troonopvolger te accepteren, was het Henry’s neef Stephen (de zoon van Robert) die in december 1135 gekroond werd tot koning.

Ellis Peters / Keizerin Mathilda
Strijd, chaos en een onduidelijke uitkomst

Dit werd uiteraard aangevochten door keizerin Matilda, wiens Duitse echtgenoot allang was overleden en die al voor Henry’s dood was hertrouwd met graaf Geoffrey d’Anjou. Zij rekende op de steun van haar man en andere bondgenoten. Al had ze inderdaad genoeg steun en middelen om Stephen’s macht danig te laten wankelen, Stephen was behoorlijk aan haar gewaagd. Geen van beiden was sterk genoeg om de ander definitief uit te schakelen, maar beiden waren sterk genoeg om de strijd jarenlang (en tegen behoorlijke kosten voor de burgerbevolking) vol te houden. Het grootste deel van Stephen’s heerschappij was het een grote chaos. Deze chaos was het grootst tussen 1139 en 1145. Dit is precies de tijd waarin de verhalen van Cadfael zich afspelen. De burgeroorlog en strijd, die dan weer eens in het voordeel van Matilda, dan weer eens in dat van Stephen lijkt uit te slaan, heeft ook op de inwoners van Shrewsbury zijn weerslag.

Hoewel Matilda nooit de overhand had kwam het een aantal keren heel dichtbij. En je kunt bijna niet anders dan bewondering hebben voor haar doorzettingsvermogen. Twee keer is ze door Stephen gevangen genomen, beide keren ontsnapte zo op vrij spectaculaire wijze. In 1141 liet ze zich in een lijkkist het kasteel waar ze gevangen was uit vervoeren. Best een bold move, je vermommen als lijk, maar haar ontsnapping een jaar later was zo mogelijk nog stoerder. In december 1142 was het ongewoon koud en had het land te lijden onder zware sneeuwval. Matilda liet hagelwitte stof het kasteel binnensmokkelen, wikkelde zich hierin en tijdens een zware sneeuwbui liep ze eenvoudigweg het kasteel uit, erop vertrouwend dat ze onzichtbaar is door de dichte sneeuwvlokken heen.

Stephen Blois
Stephen Blois
Bron: Wikipedia

Cadfael vermoedt trouwens, zo vertelt hij in een van de Cadfaelboeken aan Hugh Beringar, de sheriff en Cadfael’s vertrouweling, dat Stephen Matilda liet ontsnappen, omdat hij zelf ook niet wist wat hij precies met haar moest doen. Het zou kunnen. Bijna elk Cadfaelverhaal begint met het vertellen van de status quo van dat moment; wie heeft op dat moment de touwtjes in handen, wordt er gevochten en zo ja, waar. Zo kun je het heftigste deel van deze burgeroorlog goed volgen, door Peters’ boeken te lezen. Het enige dat niet terug te vinden is in de bloemrijke en historisch correcte boeken van Ellis Peters is het verdere verloop van deze nare oorlog tussen twee aan elkaar gewaagde pretendenten, omdat de reeks na het twintigste boek Cadfael’s Penance / De Verloren Zoon eindigt in 1145.

Dat verloop was dat uiteindelijk geen van beiden echt won. Stephen kreeg nooit volledige steun, Matilda evenmin. Toen zij zich ten lange leste terugtrok uit de strijd, nam haar zoon uit haar tweede huwelijk, Henry d’Anjou het van haar over. Deze zoon wordt wel al in een van de Brother Cadfaelboeken genoemd (in deel 15, De Laatste Eer / The Confession of Brother Haluin wordt er gesproken over de dan -december 1142- tienjarige Henry Plantagenet) Korte tijd verzette Stephen zich tegen hem, maar toen zijn eigen zoon en erfgenaam op jonge leeftijd stierf werd Stephen een oude, gebroken man en stemde hij er in toe Henry zijn erfgenaam te maken. Niet lang daarna stierf ook hij.

Nummertje twee

In 1154 werd Henry na het overlijden van Stephen koning Henry II. Omdat zijn vader een d’Anjou was, wordt Henry’s dynastie wel de Angevins genoemd. Vaker worden Henry en zijn nazaten aangeduid als de Plantagenet-dynastie, naar de Latijnse naam van het plantje (Planta Genista) op het familiewapen van de d’Anjoutjes. Henry II wordt wel beschreven als een van de opmerkelijkste karakters uit de Engelse geschiedenis. Hij heerste om mee te beginnen over een rijk dat groter was dan dat van welke Engelse koning vóór hem.

Henry II
Beeltenis van Henry II op zijn graf in de abdij van Fontevraud in Frankrijk
Bron: Wikipedia

Belangrijker nog is dat hij zijn tijdgenoten verbaasde met zijn temperament en talent. Zijn vrouw, Eleonora van Aquitanië was ook al een van de machtigste en meest dynamische personen in middeleeuws Europa. Hun kinderen en kleinkinderen zouden uiteindelijk koningen en koninginnen worden in de meeste landen in Engeland en het continent.

Driftig kereltje

Henry II was een fysiek actieve man, die van oorlog en jacht hield, maar ook van een rechtvaardige rechtspraak. Hij hervormde eigenhandig het gehele Engelse rechtssysteem. Daarnaast was hij een liefhebber van literatuur, die bekend stond om zijn driftbuien en ruzies. Misschien wel de bekendste ruzie was met de kardinaal Thomas á Becket. In een karakteristieke woedeaanval zou Henry uitgeroepen hebben: “Wie verlost mij van deze man?!” Niet beseffend (of dit althans achteraf bewerend) dat een aantal aanwezige ridders dit als verkapt bevel tot executie zouden zien. Thomas á Becket werd door deze ridders in zijn eigen kathedraal omgebracht, iets waar Henry later boete voor zou doen, door op blote voeten op pelgrimstocht te gaan.

Het onvermijdelijke einde

Geleerd van het akkefietje met Becket had Henry echter niet, en evenmin werd hij milder op zijn oude dag. Ruzie met zijn echtgenote en al zijn zonen zorgde er in zijn laatste levensjaren voor dat het land opnieuw verwikkeld werd in een bloedige burgeroorlog, die het rijk aan de rand van de afgrond bracht. Het enige dat totale ineenstorting voorkwam was zijn dood in 1189.

Wie deze koning opvolgde, daarover een volgende keer meer. En dan pakken we Bernard Knight’s Crowner Johnserie er bij voor een bijpassende detectivereeks uit deze periode.

Jolanda Lichthart, moeder, echtgenote, schrijfster, docent, lezer. Volgens Harry Mulisch zouden echte schrijvers nooit boeken lezen, en zouden echte lezers nooit een boek kunnen schrijven. Maar Harry Mulisch, Schmarry Schmulisch, ik doe het gewoon beide. Ha!

Geef een reactie

%d bloggers liken dit:
Helaas moet Ogma ook de cookie-jar open trekken. Wij gebruiken cookies om deze website zo gebruiksvriendelijk mogelijk te maken en u te voorzien van de beste informatie. Klik op 'Instellingen wijzigen' om uw cookievoorkeuren aan te passen en voor meer informatie over het gebruik van cookies op deze website.
Annuleren