Pagina’s

Verhalen over de tweede wereldoorlog

Verhalen over de Tweede Wereldoorlog

75 jaar vrijheid

Je zou denken dat alle verhalen over de Tweede Wereldoorlog inmiddels wel verteld zijn. Dat we alles wel weten. Toch komen er nog steeds verhalen los, soms via volgende generaties. Elk verhaal heeft zijn eigen stem. En is daarmee uniek en nog nooit eerder verteld. Ik keek in mijn eigen boekenkast naar welke verhalen ik zelf op de plank heb staan.

Het dagboek van Anne Frank…

…is vermoedelijk het meest bekende oorlogsdagboek. Wereldwijd zijn er meer dan 35 miljoen exemplaren van verkocht. Op mijn middelbare school – lang geleden – moesten we er een boekverslag over schrijven. Ik herinner me dat we na moesten denken over een conclusie of een essentie van het verhaal. Poeh, dat was best moeilijk. Was de essentie dat zij Joods was? Of was er iets aan haar dagboeken dat universeler was? Wat is de essentie van een verhaal waarover alles al gezegd is? Ik weet nog dat ik er diep over nadacht en probeerde in het hoofd van Anne te kruipen, om er achter te komen. Uiteindelijk schreef ik dat de kern van het verhaal was; hoop. Anne droomde er van om schrijfster te worden als ze groot was. Als tiener droomde ze van een zekere roem. Anne behield hoop. Zij droomde van een ander leven en zonder hoop kun je ook niet meer dromen. 

Danseres zonder benen…

…kreeg ik lang geleden van mijn beste vriendin in die tijd. Best zware kost om te geven als je ongeveer 20 jaar bent. Ooit droomde de schrijfster over een danseres zonder benen. De benen onzichtbaar door een witte wolk. Desondanks drukte de vrouw met heel haar wezen uit dat ze danseres was. Pas veel later was de tijd rijp voor Asscher-Pinkhof om haar verhaal op te schrijven. Haar verhaal was het verlies van haar echtgenoot op jonge leeftijd, waarmee haar belangrijkste instrument om zichzelf uit te drukken werd ontnomen. Haar persoonlijk leed wordt verweven met het leed dat alle Nederlandse joden overkwam. 

Danseres zonder benen
Foto uit het album van de familie Pinkhof

Het boek wordt aangeprezen als een aangrijpend boek, dat in de naoorlogse literatuur op eenzame hoogte staat. Ik zou het boek moeten herlezen om me het verhaal weer te herinneren, het enige dat ik me er van herinner was een beklemmende sfeer.

Danseres zonder benen
Foto uit het album van de familie Pinkhof

Clara Pinkhof trouwde in 1919 met Asscher en vertrok met hem naar Groningen toen hij daar benoemd werd tot opperrabbijn. Hij overleed in 1926 en Clara bleef achter met vier jonge kinderen. Zij was een bevlogen pedagoge en schrijfster van o.a. kinderboeken. Ze bleef tot 1940 in Groningen wonen, waarna ze verhuisde naar Amsterdam. Groningen had voor de Tweede Wereldoorlog een grote Joodse gemeenschap. In de synagoge van Groningen aan de Folkingestraat zijn enkele foto’s te vinden van die tijd. Clara Asscher-Pinkhof kwam terecht in de kampen Westerbork en Bergen-Belsen. Ze kwam vrij in juli 1944 toen ze uitgewisseld werd tegen Duitse gevangenen. Ze vertrok naar Palestina, waar ook haar dochter woonde.

Het verstoorde leven…

…is het tweede dagboek in dit korte rijtje. Ik kreeg het boek op de foto toen ik midden 20 was. Ik kan gerust zeggen dat de dagboeken van Etty Hillesum mij door mijn jonge jaren heen gesleept hebben. Wat was ik dankbaar voor haar gedachten op papier, zodoende wist ik dat ik niet de enige was die met zoveel emoties worstelde en het troostte mij dat dit een terugkerende fenomeen was door meerdere generaties heen. Haar zinnetjes uit haar dagboek als ze door een emotie heen moest en er ‘klaar mee’ moest komen, weerklinken nog regelmatig in mijn hoofd. 

Verhalen uit de tweede wereldoorlog
De achtertuin van het achterhuis…

…las ik onlangs en ik kan het aanraden! Ik las het in één spreekwoordelijke adem uit. Je denkt dat alles over de gang van zaken in de Tweede oorlog al gezegd is, maar niets is minder waar. Dit boek is verschenen in 2018 en laat zien hoe een verhaal ook verteld kan worden door de tweede generatie. Ook laat het zien dat elk verhaal verschillende kanten heeft.

Gerard kan aan het begin van WOII aan het werk als huismeester van het kantorenpand Westermarkt 2. Dit pand maakt deel uit van het woonblok waar ook het Achterhuis aan staat. Gerard mag met zijn jonge echtgenote Bep wonen op de bovenste etage. Het verhaal is opgeschreven door zijn zoon Gerard, pas vele jaren na de dood van zijn vader. Na de oorlog heeft zijn vader vooral gezwegen, zoals zoveel mensen. Wat ze ervaren hadden was te erg, te moeilijk om over te praten. Maar schoondochter Bep heeft na de oorlog vele slapeloze nachten met hem opgezeten en op die manier toch in fragmenten zijn verhaal beluisterd. Gerard jr. heeft het pas recent op papier gezet. Het leest vlot en je waant je een van de bewoners van het pand Westermarkt 2. Het is niet alleen het verhaal van de inspanningen van Gerard sr. – hij smokkelde eten van de Wehrmacht uit het pand naar Nederlandse gezinnen die honger leden en verborg 10 onderduikers in hetzelfde pand, onder de neus van de Wehrmacht – maar het geeft ook een mogelijke nieuwe verklaring wie de onderduikers van het Achterhuis verraadde. 

Laten we blijven vertellen.

Opgegroeid met de boeken van W.G. van de Hulst en heeft daar nog steeds een zwak voor. Keek vroeger graag naar Murder, She Wrote en wenste heimelijk dat zij Jessica Fletcher was. Kwam er ooit aardig dicht in de buurt, toen ze logeerde in het huis uit de serie, wat haar vervolgens inspireerde om zelf een moord mysterie te schrijven. Werkt er aan om dat manuscript als boek uitgegeven te krijgen. Leest, schrijft, mediteert en kijkt naar de stand van de maan om zichzelf beter te begrijpen en te duiden en hopelijk wat wijsheid over te brengen naar anderen.

2 Comments

  • hanneke161

    5 mei 2020 at 13:09

    Danseres zonder benen herlas ik onlangs: Leve de minibieb! IK vond het vooral ook een prachtig verhaal over Joods leven vlak voor, tijdens en na de oorlog. Het is veel breder dan alleen de Holocaust; dat vond ik het bijzondere van dit verhaal.

    Beantwoorden

Geef een reactie

%d bloggers liken dit:
Helaas moet Ogma ook de cookie-jar open trekken. Wij gebruiken cookies om deze website zo gebruiksvriendelijk mogelijk te maken en u te voorzien van de beste informatie. Klik op 'Instellingen wijzigen' om uw cookievoorkeuren aan te passen en voor meer informatie over het gebruik van cookies op deze website.
Annuleren