Pagina’s

  • Home
  • Non Fictie Fix
  • De kolonie-reeks van Wil Schackmann; aangrijpende verhalen over heropvoeding en armoede in Nederland
Wil Schackmann

De kolonie-reeks van Wil Schackmann; aangrijpende verhalen over heropvoeding en armoede in Nederland

Onlangs kocht ik voor het eerst in heel lange tijd weer eens een nieuw boek: De Kinderkolonie van Wil Schackmann. Dit is het derde boek in een reeks over de verschillende koloniën die er ooit in Nederland waren.

 

Wil Schackmann

 

Op vakantie in de koloniën

Dat komt zo: vroeger gingen wij praktisch elke zomer op vakantie in dezelfde omgeving. We verbleven dan op een camping in het Friese deel van het gebied, maar deden onze boodschappen in Overijssel (Steenwijk) en gingen ook regelmatig een stukje Drenthe in op de fiets. We kwamen dan langs verschillende plekken waar ooit een kolonie van de Maatschappij van Weldadigheid zat; Wilhelminaoord en Frederiksoord. Later bezocht ik een keer of twee het museum in het laatstgenoemde plaatsje en toen het boek ‘De Proefkolonie’ verscheen, het eerste boek uit de driedelige reeks, kocht ik het boek dan ook zodra ik het in de boekwinkel zag.

 

Wil Schackmann

 

Leren om je armoede te ontstijgen

In De Proefkolonie vertelt Wil Schackmann over het ontstaan van de eerste kolonie die de Maatschappij van Weldadigheid (opgericht door de onvermoeibare Johannes van den Bosch) in 1818 stichtte in het toen nog onontgonnen Drenthe. Het was de bedoeling om in de kolonie arme Nederlanders op te voeden en een beter leven te geven. De gedachte was dat ieder arm mens kon ‘leren’ om hun armoede te ontstijgen en in hun eigen levensonderhoud te voorzien.

Deze proefkolonie werd later ‘de Vrije kolonie’ genoemd omdat mensen er vrijwillig voor konden kiezen om hier te gaan wonen. Ze kregen een huisje, kleren en eten van de Maatschappij, maar moesten dit, door te werken, ook weer af betalen. Na jaren werken zouden ze zichzelf dan vrijgekocht hebben en in staat zijn om voor zichzelf te zorgen. Ik vond het fascinerend om te lezen hoe Nederland er toen uitzag; hoe men met armoede en arme mensen om ging.

 

Wil Schackmann

 

Onbeschaamde deugnieten

Het tweede boek: ‘De Bedelaarskolonie’, verscheen in 2013 en gaat over de kolonie die in 1822 in Ommerschans, Overijssel werd opgericht. Was de kolonie in Frederiksoord nog vrijwillig, die in Ommerschans was dat niet. Ik vind het soms nog steeds een beetje moeilijk te begrijpen hoe men in de negentiende eeuw over armoede dacht, maar het komt er op neer dat arm zijn strafbaar was.

Er werd niet alleen op arme mensen neergekeken, maar werd je aangetroffen buiten je eigen woonplaats en had je geen of weinig geld op zak dan was je strafbaar. Je kon dan niet anders dan een bedelaar zijn, en bedelaars waren immers ‘luilevende armen’, mensen die liever hun hand op hielden dan te werken. Ze waren ‘een grief voor onze natuur, luije buiken, onbeschaamde deugnieten, zeedeloze voorwerpen’ volgens de mores van die tijd en dus kon je dan opgepakt worden en voor enkele jaren naar Ommerschans gestuurd worden, voor heropvoeding.

Ook werden opstandige vrije kolonisten uit Frederiksoord soms voor straf naar Ommerschans gestuurd. Want vrije kolonist of niet, begin negentiende eeuw was onze maatschappij nog een van rangen en standen, waarbij de allerarmste onderaan stond en zich te allen tijden aan de voorschriften en regels van de Maatschappij diende te houden. Een kolonist die zelf wilde nadenken en eigen ideeën had over hoe ze haar leven wilde leiden werd als brutaal gezien en liep het risico ook in Ommerschans te eindigen.

 

Wil Schackmann

 

Wezen in Veenhuizen

Het derde boek, verschenen in september 2016, is het boek dat ik onlangs kocht en las: De kinderkolonie. De meeste mensen kennen Veenhuizen (als ze het al kennen, bijvoorbeeld van dat andere mooie boek: Het Pauperparadijs, van Suzanna Jansen) als gevangenisdorp. Het ligt toevallig in de gemeente waar ik tegenwoordig woon en het is een bijzondere plek. Het is echter ooit begonnen als kinderkolonie, een plek waar alle wezen en vondelingen uit Nederland zouden worden opgevangen. Alle wezen, dat lukte niet, maar in de 35 jaar dat de kolonie onder De Maatschappij van Weldadigheid open was, werden er in totaal een kleine negenduizend kinderen opgevangen. Wat het boek zo interessant maakt zijn de persoonlijke verhalen, de mensen, het kleine in dit grote verhaal.

 

Feiten, data en persoonlijke verhalen

Ik las de Kinderkolonie, net zoals de eerdere twee, af en toe licht scannend. Will Schackmann schrijft goed en boeiend, maar er is in deze boeken ook regelmatig sprake van veel data, hoeveelheden, kosten en andere ‘droge’ details. Dit helpt soms om zaken te verduidelijken, maar het gebeurde regelmatig dat ik hier iets sneller doorheen las om dan op normaal leestempo verder te gaan als ik een naam tegen kwam.

Dat persoonlijke, de citaten, de dagboekfragmenten, die maken dat deze boeken je raken en je meenemen naar een tijd waarin kindersterfte aan de orde van de dag was. Waarin luie mensen gewoon heropgevoed konden worden tot deugdzame burgers. Een tijd waarin de heersende klasse de mensen onder zich kon betuttelen op een manier die bij mij soms een ergernis opwekt die mij toen in Ommerschans had kunnen laten belanden. Een tijd ook die zo anders is dan de onze, maar waarin mensen gewoon mens waren net als nu, en waarin je dingen kunt herkennen.

Kortom: de boeken zijn alleszins het lezen waard, en ik ben blij dat ik mijn trilogie compleet heb.

Jolanda Lichthart, moeder, echtgenote, schrijfster, docent, lezer. Volgens Harry Mulisch zouden echte schrijvers nooit boeken lezen, en zouden echte lezers nooit een boek kunnen schrijven. Maar Harry Mulisch, Schmarry Schmulisch, ik doe het gewoon beide. Ha!

Geef een reactie

%d bloggers liken dit:
Helaas moet Ogma ook de cookie-jar open trekken. Wij gebruiken cookies om deze website zo gebruiksvriendelijk mogelijk te maken en u te voorzien van de beste informatie. Klik op 'Instellingen wijzigen' om uw cookievoorkeuren aan te passen en voor meer informatie over het gebruik van cookies op deze website.
Annuleren