Pagina's

Etty Hillesum

Brieven uit Westerbork van Etty Hillesum

In het holst van de nacht formuleerde Etty Hillesum haar gedachten en gevoelens op een zo unieke en intense wijze dat dit niemand onberoerd kon laten. Vanuit Amsterdam stuurt zij brieven naar een vriend in het doorgangskamp Westerbork. Als zij in juli 1942 zelf in het kamp terecht komt, schrijft zij regelmatig aan haar vrienden in Amsterdam. Het zijn zeldzame beschrijvingen van de verschrikking en terreur, van het dagelijkse leven en van de innerlijke moed die zij bij anderen en zichzelf ontdekt. De brieven van Etty Hillesum zijn een kostbare schat, die […} door iedereen gelezen zouden moeten worden.

 

Brieven uit Westerbork

 

Vrijwillig naar Westerbork

Kennen jullie Etty Hillesum? In de jaren tachtig van de vorige eeuw werd haar dagboek gepubliceerd, een kleine veertig jaar nadat ze in Auschwitz werd vermoord. Ze kwam uit een Nederlands-joodse familie en ging vrijwillig naar Westerbork. In eerste instantie als medewerkster van de Joodse Raad, later als gewone gevangene. Omdat Etty Hillesum’s boek ook wel de volwassen versie van het dagboek van Anne Frank werd genoemd, was ik ontzettend benieuwd. Anne’s boek was namelijk een van mijn favoriete jeugdboeken.

Ik was dus blij verheugd toen ik Etty’s boek in de Little Free Library bij mij om de hoek vond. Na mijn vondst installeerde ik me meteen op de bank, met Etty en een bak thee. Lezen! Helaas, wat een teleurstelling. Bombastisch, oubollig taalgebruik. Etty die maar bleef beuzelen over de alternatieve therapieën die ze haar verloofde minnaar voorschreef. Etty verhuisde al snel weer terug naar de Little Free Library.

En toen kwam ik Etty’s ‘Brieven uit Westerbork’ tegen bij de kringloop. Vijftig cent, de moeite om haar een tweede kans te geven. En wat ben ik blij dat ik dat deed! Etty vertelt in haar brieven over het dagelijks leven in Westerbork. Je maakt alles samen met haar mee, de wreedheid en de radeloosheid. Zo vertelt Etty over het gebrek aan voedsel, zo erg dat er beschimmeld brood gegeten werd. En ze schrijft over de transporten die iedere dinsdag naar het oosten vertrokken. Hoe ze de gevangenen die moesten vertrekken, zo goed mogelijk bijstond. Totdat ze zelf moest gaan, in september 1943. Ze zou het nog twee maanden volhouden in Auschwitz.

 

Ellende en hoop

Hoewel Ettty’s brieven vol ellende staan, staan ze ook vol van hoop. Hoop op een betere toekomst. Hoop om de dag weer goed door te komen, om weer een week langer in Westerbork te kunnen blijven, niet op transport te gaan. Want ze wist heel goed wat er haar te wachten zou staan: strafkamp in het gunstigste geval, in het slechtste geval de dood. Niet dat ze de dood vreesde. Etty zag het leven in Westerbork als een kans om het leven met rechte rug en opgeheven hoofd tegemoet te treden. En dat deed ze. Tot aan het einde.

Waarom vond ik dit boek van Etty nu wel mooi? Prachtig, zelfs? In haar brieven is ze helemaal niet bombastisch. Ze beschrijft het dagelijks leven zo mooi, neutraal, maar ook zo beeldend dat het lijkt alsof je met haar meekijkt. Dramatisch, ja, maar tegelijkertijd zo positief en hoopvol. Zo knap! Een voorbeeld van een frase die mij greep: Er kwam eens midden op een nacht een zwerfkat bij ons binnen, we hebben een hoedendoos voor haar neergezet op de w.c. en daar heeft ze jongen gekregen. Ik voel me soms net een zwerfkat zonder hoedendoos.

Kortom, lezen hoor, die Etty. En niet alleen rond vijf mei, maar het hele jaar door. Want we moeten blijven herinneren en blijven gedenken.

Mirjam van Elst, recent uit de boekenkast gekomen als verslaafd aan het geschreven woord. Of dat nu door haarzelf of door een ander is. In een van haar vorige levens was ze een Russische doorluchtige schone die met haar Franse buldog door het Winterpaleis slenterde, op zoek naar de perfecte leesplek. Nu paradeert ze minimaal een maal per dag naar de Little Free Library om de hoek, op zoek naar once in a lifetime vondsten.

2 Comments

  • Min of meer

    4 mei 2017 at 07:34

    Ik vond alles van Etty Hillesum prachtig. Ook het bombastische. Nu scheelt t misschien dat ik 20 was toen ik haar ontdekte eind jaren 80. Toen sprak dat me erg aan, dat geworstel met vrije liefde en zo 😉
    Wist je dat er een autobiografie over haar verschijnt?. Auteur Judith Koelemeijer werkt er nu aan.

    Beantwoorden

Geef een reactie

Helaas moet Ogma ook de cookie-jar open trekken. Wij gebruiken cookies om deze website zo gebruiksvriendelijk mogelijk te maken en u te voorzien van de beste informatie. Klik op 'Instellingen wijzigen' om uw cookievoorkeuren aan te passen en voor meer informatie over het gebruik van cookies op deze website.
Annuleren