Pagina's

  • Home
  • Leesverhalen
  • De Spion van Paulo Coelho, een Braziliaan over Fryske tragedie
De Spion Paulo Coelho

De Spion van Paulo Coelho, een Braziliaan over Fryske tragedie

De van oorsprong Friese Mata Hari was de meest begeerde vrouw van haar tijd: een beroemde exotische danseres die omging met grootheden, in de grote Europese en Amerikaanse steden in de theaters stond en het publiek schokte en vervoerde met haar erotisch geladen optredens. In De Spion gebruikt Paulo Coelho zijn verbeeldingskracht om het even glamoureuze als tragische leven van Mata Hari te herscheppen. Haar moeilijke jeugd, haar ongelukkige huwelijk dat haar naar Nederlands-Indië voerde, de trieste lotgevallen van haar kinderen, haar komeetachtige opkomst als danseres, haar intieme omgang met hooggeplaatste militairen en politici die haar uiteindelijk op een beschuldiging van spionage en hoogverraad kwam te staan. Dit is het verhaal van een vrouw die de moed had zichzelf te bevrijden van het moralisme en het bekrompen burgerfatsoen van de vroege twintigste eeuw.

 

De Spion Paulo Coelho

Vlakbij haar geboortehuis op de Kelders 33 in Leeuwarden staat een standbeeld van Mata Hari

 

Vandaag is het precies 99 jaar geleden dat Margaretha Zelle door een vuurpeleton om het leven werd gebracht. Op 15 oktober 1917 werd zij terecht gesteld in Parijs. Waar haar lichaam is begraven is onbekend. Ik weet wel dat ik in de tijd dat ik nog in Leeuwarden woonde dagelijks langs haar geboortehuis fietste. Misschien dat ze daarom al jarenlang zo’n aantrekkingskracht op mij uit heeft geoefend. Ondanks dat ze maar een klein gedeelte van haar leven in Leeuwarden heeft doorgebracht, voelde deze bijzondere vrouw toch een beetje dichtbij. De expositie in het Fries Museum heb ik vele malen gezien, met haar handgeschreven brieven en de kleding die zij droeg (of niet droeg, zoals mijn dochter eens keihard observeerde toen we het museum bezochten “Mama, die mevrouw is bloot!”). Een legende!

In De Spion volgt Coelho Mata Hari ook heel dichtbij. Te beginnen op de dag van haar executie, de dagen vlak daarvoor, waarop zij nog hoopt op gratie en terugblikt op de beslissende tijden in haar leven. De band met haar ouders en de directeur van haar school die schandelijk misbruik maakte van haar en haar klasgenoten. Hoe ze vluchtte in een liefdeloos huwelijk en doodongelukkig was op Java. Hoe ze daar door een zeer nare gebeurtenis tot het inzicht kwam dat zij haar leven zo niet langer wilde leven en vervolgens man en kind achterlaat om een nieuw leven te beginnen in Parijs. Maar ook één van haar minnaars schrijft over zijn gevoelens rond die laatste, moeilijke dagen in Parijs. Brieven worden afgewisseld met mijmeringen, herinneringen. Er is authentiek foto- en krantenmateriaal.

Ik wilde niet per se gelukkig zijn; ik wilde alleen maar niet zo ongelukkig en ellendig zijn als ik me voelde. Had ik een beetje meer geduld gehad, dan was ik misschien in Parijs aangekomen onder andere omstandigheden. Maar ik kon het niet langer verdragen: mijn nieuwe stiefmoeder en mijn man met hun verwijten, mijn kind dat de hele tijd huilde, het stadje met zijn kleinsteedse inwoners vol vooroordelen, ook al was ik nu een respectabele getrouwde vrouw. Op een dag heb ik zonder dat iemand het wist – en daarvoor moet je over veel intuïtie en behendigheid beschikken – de trein naar Den Haag genomen en ben ik linea recta naar het Franse consolaat gegaan.

Je wéét hoe het afloopt en je hoopt zo dat het niet gaat gebeuren. Een vrije en onafhankelijke vrouw, maar ze heeft fouten gemaakt die haar het leven hebben gekost. Haar angst voor financiële problemen en haar familie tegen te komen in het neutrale Nederland, zorgden ervoor dat de mannen die haar zo rijkelijk onderhielden een zondebok van haar konden maken (hoe de vork nu écht in de steel zat zullen we volgend jaar pas weten als de documenten worden vrijgegeven). Ik vond het zo frustrerend om te lezen, maar Coelho’s stijl is zo prachtig en meeslepend dat het toch een heerlijke ervaring was. Ik heb twee uur ademloos zitten lezen, ik raad iedereen aan om hetzelfde te gaan doen! Is alles wat deze man schrijft zo mooi? Paulo Coelho is één van de meest gelezen schrijvers ter wereld volgens de brochure van de uitgever. De Spion is het eerste boek dat ik van hem las, maar zal zeker niet de laatste zijn.

Een tijdje geleden zijn er brieven opgedoken die zij heeft geschreven vlak voordat zij naar Parijs vertrok en die weer een stukje prijsgeven van de gevoelens en beweegredenen van Margaretha Zelle. Je zal ze maar vinden op zolder. De vinder heeft de brieven geschonken aan Tresoar, de provinciale bibliotheek van Fryslân, die er een boek van heeft gemaakt (weer eentje voor mijn to read lijstje!). Op 8 oktober schonk Eén Vandaag er aandacht aan in hun uitzending, deze is waarschijnlijk nog terug te zien via de NPO app en uitzending gemist.

De Arbeiderspers bedankt voor het recensie-exemplaar.

Tineke Luimstra. Leest over verwoeste werelden, moord en doodslag, lang geleden, vreemde wezens, knusse Britse dorpjes en stoere vrouwen. Droomt over reizen langs de mooiste bibliotheken ter wereld en haar eigen piepkleine, tweedehands boekwinkel. Heeft meer boeken dan geld, dus is eigenlijk rijker dan een miljonair. Life is pretty much perfect!

2 Comments

Geef een reactie

%d bloggers liken dit:
Helaas moet Ogma ook de cookie-jar open trekken. Wij gebruiken cookies om deze website zo gebruiksvriendelijk mogelijk te maken en u te voorzien van de beste informatie. Klik op 'Instellingen wijzigen' om uw cookievoorkeuren aan te passen en voor meer informatie over het gebruik van cookies op deze website.
Annuleren