Pagina's

  • Home
  • Leesverhalen
  • ‘Voor de troon wordt men niet ongestraft geboren’ – over Nederlandse koningen
nederlandse koningen

‘Voor de troon wordt men niet ongestraft geboren’ – over Nederlandse koningen

Kennen jullie dat? Van die bijzondere types in je familie? Misschien niet echt zwarte schapen, maar wel markante figuren, en soms misschien zelfs wel regelrechte zonderlingen? Nou dat heeft onze koning dus ook. We zijn in ons landje misschien net een beetje gewend aan een koning als staatshoofd, maar de meeste van ons weten nog steeds niet beter dan dat er een koningin “aan het roer” stond (in figuurlijke zin dan, een Nederlands staatshoofd is meer een soort zwaaiende bijrijder dan dat ‘ie nog aan het roer staat.) Dat was ooit wel anders.

In het in 2007 verschenen boek ‘Voor de kroon wordt men niet ongestraft geboren’, van Dorine Hermans en Daniëla Hooghiemstra wordt meer verteld over onze eerste drie koningen, Willem I, II en III. En een bijzonder stel was het!

 

nederlandse koningen

 

Hoe zat het ook weer? De Oranjes waren al van oudsher behoorlijk belangrijk en gezeghebbend, maar ze waren geen koningen. Stadhouder mochten ze zijn, al was daar ook behoorlijk wat geharrewar over. Zoveel geharrewar, dat de laatste stadhouder (de vijfde Willem die dat was, erg creatief met naamgeving waren ze dan weer niet) met zijn vrouw, zoon en schoondochter in 1795 naar Engeland vluchtte. Deze Willem V vond dat uiteindelijk wel prima. Kon ‘ie in Engeland tenminste lekker een potje jagen. Zijn vrouw had voor zichzelf en haar zoon echter een andere toekomst n gedachten, en die zoon zelf wilde ook regeren. Als een echte vorst. Na een uitstapje naar Duitsland, en een verblijf in hun gebieden in Silezië, terwijl in ons landje de Fransen de baas waren, is in 1813 dan de tijd om terug te keren. Napoleon was verdreven en de grote, machtige landen in Europa zagen het liefste een sterke vorst in Nederland op de troon. Daar had Willem Frederik, de zoon van de laatste stadhouder wel oren naar, maar hij speelde het slim. Hij deed net of hij het niet wilde, en liever niet teveel macht in handen wilde hebben, net zolang tot hij gesmeekt werd om wel koning te worden, en met nog behoorlijk wat macht ook. Zo werd deze Willem Frederik koning Willem I.

Deze eerste koning was een echte Hollander: zakenman, koopman (zijn bijnaam was dan ook: koopman-koning). Hij wist een behoorlijk fortuin bij elkaar te vergaren. Ook door staatsgeld als zijn persoonlijk bezit te beschouwen en hiermee investeringen te doen. Later was men hier minder blij mee: de staat was arm, maar de koning had miljoenen verdiend. Dit werd bij de verdeling van zijn erfenis wel weer een beetje rechtgetrokken, maar niet geheel comme il faut. (Alhoewel, moderne bankiers zullen het waarschijnlijk een prima gang van zaken vinden. In de financiële wereld schijnt vaak weinig plaats te zijn voor ethiek. Maar laten we het daar eens op een ander moment over hebben…) In de familiesfeer was het echter wat minder fijn. Willem I, een stijve, conservatieve man kon slecht opschieten met zijn enigszins flamboyante oudste zoon, Willem II. Deze ruzies gingen soms behoorlijk ver. Denk maar eens terug aan dat ene volkomen verkeerd gelopen familiefeestje in je eigen familie.

Deze Willem II, die in 1840 aan de macht komt, als zijn vader door een liefdesaffaire afstand moet doen van de troon, was iemand die snel van mening veranderde, het tegenovergestelde van zijn vaders standvastigheid. Bovendien kwam hij tijdens zijn leven al in opspraak wegens zijn biseksualiteit. Ondanks dit alles zag iedereen, inclusief zijn schoondochter, die met zijn oudste zoon getrouwd was op tegen het moment dat de derde Willem koning zou worden. Dit gebeurde toch, al na acht jaar, in 1848.

Willem III was echt de raarste kwibus van het hele stel. Hij kon uitbarstingen hebben waarbij hij mensen te lijf ging, ministers en staatsiebezoek verbaal beledigde en zich anderszins misdroeg. Mij staat vooral de scene waarbij de koning zijn geslacht aan voorbijrijdende mensen toonde nog levendig voor de geest. Desondanks, of misschien wel dankzij deze zwakte, bleef koning Willem III ruim veertig jaar onze vorst. Zijn verstandhouding met zijn (eerste) vrouw en kinderen was zo mogelijk nog belabberder dan die met zijn vader. Een zoon stierf vroeg, een andere zoon was een mensenschuwe, gehandicapte man. Zijn oudste zoon gaf hij geen enkele macht, zoals hij dat evenmin kreeg van zijn vader en pakte hij ongehoord hard aan. Deze zoon, de mogelijke Willem IV, stierf op 37 jarige leeftijd aan een verwaarloosde longontsteking. De vrouw van Willem III was inmiddels overleden en de bejaarde koning trouwde met een net twintig geworden jong Duits prinsesje, Emma. Met haar kreeg hij een dochtertje, Wilhelmina. Toen dit meisje 4 was, stierf ook zijn laatste zoon. Hem kon dit merkwaardig weinig schelen, al voor zijn zoons overlijden, was hij van plan om een koningin op de troon te plaatsen. Toen zij slechts 10 jaar oud was, stierf hij. Op haar achttiende werd zij wat haar vader voor haar in gedachten had gehad: de eerste koningin in een lange rij.

Ik vond het een fascinerend boek om te lezen, of je nu voor of tegen het koningshuis bent. Persoonlijk vind ik een koning leuker dan een president of iets dergelijks, maar wat je er ook van vind: de Oranjes zijn aan Nederland verbonden als klompen, tulpen en de tompoes van de Hema. Hierover meer weten is gewoon interessant. Mocht je ‘m tegenkomen op de vrijmarkt: meenemen dus. Samen met die oranje tompoezen. Hoezee!

Jolanda Lichthart, moeder, echtgenote, schrijfster, docent, lezer. Volgens Harry Mulisch zouden echte schrijvers nooit boeken lezen, en zouden echte lezers nooit een boek kunnen schrijven. Maar Harry Mulisch, Schmarry Schmulisch, ik doe het gewoon beide. Ha!

2 Comments

  • Wieneke

    28 april 2016 at 08:19

    Heb al heel wat boeken over het koningshuis gelezen, maar deze dus niet. Er was wel wat inteelt in de famielje toentertijd, want Willem I trouwde met een volle nicht en Willem III ook. Als ze geen kinderen hadden gekregen was er niks aan het handje natuurlijk, maar die kregen ze wel. Men wist toentertijd niet veel van erfelijkheidsleer en het was dan ook doodnormaal in vorstelijke kringen. Er is een hoop ellende uit voortgekomen. Er zaten behoorlijk labiele figuren op tronen.

    Beantwoorden

Geef een reactie

%d bloggers liken dit:
Helaas moet Ogma ook de cookie-jar open trekken. Wij gebruiken cookies om deze website zo gebruiksvriendelijk mogelijk te maken en u te voorzien van de beste informatie. Klik op 'Instellingen wijzigen' om uw cookievoorkeuren aan te passen en voor meer informatie over het gebruik van cookies op deze website.
Annuleren